ਮਿਆਂਮਾਰ ‘ਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ. ਰਖਾਇਨ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਤੇ ਏਅਰਸਟ੍ਰਾਈਕ
ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਰਖਾਇਨ ਰਾਜ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਦਰਦਨਾਕ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ… ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਲੋਕ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ… ਅਚਾਨਕ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਦੀ ਚਪੇਟ ‘ਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਗੱਡੀਆਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਚ ਭਾਜੜ ਮਚ ਗਈ। ਇਸ ਹਮਲੇ ‘ਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 49 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ 58 ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਦੱਸੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ‘ਚੋਂ 22 ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਇਹ ਘਟਨਾ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ‘ਚ ਸਥਿਤ ਰਖਾਇਨ ਰਾਜ ਦੇ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਹੈ। ਸੋਮਵਾਰ, 28 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇੜੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੋਲ ਦੋ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਚ ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਅਤੇ ਲੰਘ ਰਹੇ ਆਮ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਇਆ।
ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕੋਈ ਸੁੰਨਸਾਨ ਫ਼ੌਜੀ ਇਲਾਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਰਖਾਇਨ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਥੋਕ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਹਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓਜ਼ ‘ਚ ਧੂੰਆਂ ਉੱਠਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇੜਲੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਰਖਾਇਨ ਰਾਜ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨ ਹੈ, ਜੋ ਰਖਾਇਨ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਵੰਬਰ 2023 ‘ਚ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਰਖਾਇਨ ਦੇ 17 ‘ਚੋਂ 14 ਟਾਊਨਸ਼ਿਪਾਂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਯਾਨੀ ਜਿਸ ਇਲਾਕੇ ‘ਚ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਸ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਮਿਆਂਮਾਰ ‘ਚ ਫਰਵਰੀ 2021 ‘ਚ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਆਂਗ ਸਾਨ ਸੂ ਚੀ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਖ਼ਤਾਪਲਟ ਕਰਕੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਸ਼ ਭਰ ‘ਚ ਫ਼ੌਜ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜੰਗ ‘ਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਨ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਪੱਖੀ ਗਰੁੱਪ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਰਖਾਇਨ ਰਾਜ ਵੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਰਖਾਇਨ ‘ਚ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਕਈ ਫ਼ੌਜੀ ਛਾਉਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। 2026 ਦੀ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਰਾਜ ਦੇ 28 ‘ਚੋਂ 25 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ‘ਚ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਹੀ ਇੱਕਮਾਤਰ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਬਚੇ ਹਨ। ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਕੋਲ ਹਵਾਈ ਤਾਕਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਦਰੋਹੀ ਗਰੁੱਪ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਖ਼ਾਮਿਆਜ਼ਾ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜੀ ਅੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਥੇ ਵਪਾਰੀ, ਗਾਹਕ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ਮੱਰਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਥੋਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਕਾਫ਼ੀ ਭੀੜ ਸੀ।ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਨੇ ਤਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਿਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫ਼ੌਜ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ੌਜੀ/ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦ ਠਾਹਰਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰਖਾਇਨ ‘ਚ ਹਿੰਸਾ ਕਾਰਨ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਾਕ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਫ਼ੀ ਲੋਕ ਬੇਘਰ (ਵਿਸਥਾਪਿਤ) ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕੇ ‘ਚ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦਸੰਬਰ ‘ਚ ਰਖਾਇਨ ਦੇ ਮਰਾਊਕ-ਯੂ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ‘ਚ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ‘ਚ 34 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 80 ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ।
ਰਖਾਇਨ ਦੀ ਸੀਮਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਕਯੋਕਤੌ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ? ਜੇਕਰ ਹਿੰਸਾ ਹੋਰ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝੱਲ ਰਹੀ ਆਮ ਜਨਤਾ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ।
ਮਿਆਂਮਾਰ ‘ਚ ਪਿਛਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਇਸ ਜੰਗ ‘ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੇਕਸੂਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਹਨ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਹਮਲੇ ‘ਤੇ ਕੀ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਾਕਾਨ ਆਰਮੀ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ।
