ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਰਬੀਟਲ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚ
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ‘ਸਕਾਈਰੂਟ ਐਰੋਸਪੇਸ’ (Skyroot Aerospace) ਨੇ ਅੱਜ ਸ਼ਨੀਵਾਰ 18 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਆਰਬੀਟਲ ਰਾਕੇਟ ‘ਵਿਕਰਮ-1’ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਲਾਂਚਿੰਗ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 12:05 ਵਜੇ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਲਾਂਚਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਲਾਂਚਿੰਗ 11:30 ਵਜੇ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਲਾਂਚ ਤੋਂ 5 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ (ਉਲਟੀ ਗਿਣਤੀ) ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਦੇ ਹੋਲਡ (ਰੋਕ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ ‘ਵਿਕਰਮ-ਐਸ’ (Vikram-S) ਸਬ-ਆਰਬੀਟਲ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ 89.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ‘ਵਿਕਰਮ-1’ ਧਰਤੀ ਦੇ 450 km x 450 km ਦੇ ਚੱਕਰਦਾਰ ਹੇਠਲੇ ਪੰਧ (Circular Low Earth Orbit) ਤੱਕ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਲਾਮ, ਸਾਰਾਬ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ ਵੀ ਭੇਜੇ ਜਾਣਗੇ
ਇਸ ਲਾਂਚਿੰਗ ਨੂੰ ‘ਮਿਸ਼ਨ ਆਗਮਨ’ (Mission Aagaman) ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਵਿਕਰਮ-1 ਰਾਕੇਟ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੇਲੋਡਸ (Payloads) ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ
ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪੇਲੋਡਸ:
ਗ੍ਰਹਿ ਸਪੇਸ (Grah Space) ਦਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਪੇਲੋਡ।
ਕਾਸਮੋਸਰਵ ਸਪੇਸ (Cosmoserve Space) ਦਾ ਪੇਲੋਡ।
ਡੀਕਿਊਬਡ (D-Orbit/D3) ਦਾ ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਪੇਲੋਡ।
ਖੁਦ ਸਕਾਈਰੂਟ ਐਰੋਸਪੇਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਨ-ਹਾਊਸ ‘ਸਕੋਪ’ (Scope) ਪੇਲੋਡ।
18 ਕੈਰੇਟ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਪੁਲਾੜ ‘ਚ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇਗੀ
ਕਾਸਮੋਸ ਡਾਇਮੰਡਸ ਦੀ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ “ਕਾਸਮਿਕ ਬਲੂਮ” (Cosmic Bloom) ਅਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮਾਈਕਰੋ-ਆਰਟ ਪੀਸ (ਸੂਖਮ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀ) ਵੀ ਰਾਕੇਟ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਮਾਈਕਰੋ-ਆਰਟ ਪੀਸ 18 ਕੈਰੇਟ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਰਾਕੇਟ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਮਹਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਰ ਸੀ.ਵੀ. ਰਮਨ, ਡਾ. ਵਿਕਰਮ ਸਾਰਾਬ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਡਾ. ਏ.ਪੀ.ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ ਦੀਆਂ ਬੇਹੱਦ ਸੂਖਮ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਪੋਸਟਕਾਰਡ ਵੀ ਰਾਕੇਟ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ’ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਹਲਕੇ ਕਾਰਬਨ-ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ ਪੂਰਾ ਰਾਕੇਟ
ਵਿਕਰਮ-1 ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਾਰਬਨ-ਕੰਪੋਜ਼ਿਟ ਸਟ੍ਰਕਚਰ (Carbon-composite structure) ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪਹਿਲਾ ਆਰਬੀਟਲ ਰਾਕੇਟ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਫਾਈਬਰ ਸਟੀਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਗੁਣਾ ਹਲਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਾਕੇਟ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਬਾਲਣ ਕੁਸ਼ਲਤਾ (Fuel Efficiency) ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਿਡ-ਫਿਊਲ ਸਟੇਜ (ਠੋਸ ਬਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪੜਾਅ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਿਕਵਿਡ ਆਰਬੀਟਲ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਮੋਡੀਊਲ (ਤਰਲ ਬਾਲਣ ਵਾਲਾ ਇੰਜਣ) ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
1. ਤਿੰਨ ਸਾਲਿਡ-ਫਿਊਲ ਸਟੇਜ:
ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਰਾਕੇਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੱਗੇ ਤਿੰਨ ਬੇਹੱਦ ਤਾਕਤਵਰ ‘ਬੂਸਟਰਸ’ (Boosters) ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰੂਦ ਵਰਗਾ ਠੋਸ ਕੈਮੀਕਲ ਬਾਲਣ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਾਕਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸਾਲਿਡ ਸਟੇਜ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਬਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਸੀਮਾ ‘ਲੋਅ ਅਰਥ ਆਰਬਿਟ’ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
2. ਲਿਕਵਿਡ ਆਰਬੀਟਲ ਐਡਜਸਟਮੈਂਟ ਮੋਡੀਊਲ (Liquid Orbital Adjustment Module):
ਇਹ ਰਾਕੇਟ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਿਆ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਬਾਰੀਕ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਤਰਲ ਬਾਲਣ ਵਾਲਾ ਛੋਟਾ ਇੰਜਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਕੇਟ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਠੋਸ ਬਾਲਣ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਨ (On) ਜਾਂ ਆਫ਼ (Off) ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇੱਥੇ ‘ਲਿਕਵਿਡ ਮੋਡੀਊਲ’ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣ, ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਘੱਟ-ਵੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਧ (ਕਲਾਸ) ਵਿੱਚ ‘ਐਡਜਸਟ’ ਯਾਨੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.ਗਿਆਨ ਭਰਪੂਰ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਲੋਅ ਅਰਥ ਆਰਬਿਟ (Low Earth Orbit – LEO)
ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਪੰਧ (ਕਲਾਸ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 160 ਤੋਂ 2,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਮਰਸ਼ੀਅਲ (ਵਪਾਰਕ) ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਸੇ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ (ISS) ਵੀ ਇਸੇ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ 450 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।